İşe alımın faturası çoğu zaman ikinci ayda gelir: kişi ‘uyum sağlayamadı’ diye ayrılır, ilan tekrar açılır, ekip yine yüklenir. 20 yıldır bu sahneyi ‘yanlış adam’ diye okuyan patron gördüm. Çoğu zaman adam yanlış değildir; ilk 90 gün sahipsizdir. Oryantasyon PDF’i, yemekhaneyi göstermek ve ‘sorarsın’ demek program değildir.

Yeni gelen, şirketin gerçek kültürünü resmi sunumdan değil, ilk yöneticisinin tavrından ve ilk krizindeki yalnızlığından öğrenir. Rehber yoksa, iş tanımı yoksa, 30. günde ‘nasıl gidiyor?’ diye sorulmuyorsa kişi ya kaçar ya da yanlış işi doğru sanarak öğrenir. İkisi de pahalıdır.

Yönetici özeti

• İşe alıştırma, işe almanın parçasıdır — İK’nın ‘karşılama turu’ değildir.
• Grup sunumu yetmez; her kişiye rehber + 30-60-90 hedef.
• İlk hafta: işin amacı, kime bağlı, hangi kararı soracak / sormayacak.
• Başarı ölçüsü ‘anlattık’ değil; 30. günde tek başına doğru iş çıkıyor mu?

Dört katman — saha paketi

1. İşletmeyi tanıma: Tarih ve slogan değil; kim kime bağlı, müşteri kim, kalite nerede bozulur, güvenlik kırmızı çizgisi nedir.
2. Hak ve ritim: Ücret günü, mesai, izin, kimden ne istenir. Belirsizlik güveni ilk haftada yer.
3. İnsanlar: Yönetici, iş arkadaşı, ‘bu iş nasıl yürür’ü bilen kıdemli. İlk gün yalnız yemek, yalnızlık mesajıdır.
4. İş başı: Görev, standart, dikkat edilecek hata, iş güvenliği. Öğrenilen aynı gün uygulanır; üç gün dinleme eğitimi unutulur.

20 yıldır tekrarlayan hatalar

• İlk günü İK’ya bırakıp yöneticinin ‘yoğunum’ demesi
• On kişiyi aynı salonda oryante edip kimsenin işine inmemek
• El kitabı verip ‘oku’ demek (okunmaz; sahada kopyalanır)
• 30. günde yalnızca ‘memnun musun?’ sormak — hedef yoksa cevap boştur
• Hatalı işi ‘daha yeni’ diye düzeltmemek: yanlış kas bellek olur

30-60-90 iskeleti

• 30: Standart işi gözetimle doğru yapar. Rehber her hafta 20 dk.
• 60: Tekrarlayan işi tek başına teslim eder. İlk küçük yetki limiti.
• 90: Kötü haberi erken getirir, bir iyileştirme önerir. Artık ‘yeni’ değildir.

Bu hafta

Son 12 ayda ayrılanların kaçıncı günde gittiğine bakın. 90 günden önceyse işe alım değil, alıştırma kırığıdır. Açık olan her pozisyon için tek sayfa: rehber adı, 30-60-90 hedef, ilk haftanın randevuları. Yazılmayan program, program değildir.

20 yıllık not: İnsan kaynakları formülü değil, yöneticinin ilk 90 gündeki ilgisi kaderdir. Rehbersiz başlayan yetenek, ya kaçar ya sizi yanlış kopyalar.

Dönüşüm Yönetim olarak 20 yılı aşkın yöneticilik ve saha danışmanlığı tecrübesini slayta değil; yetki matrisine, toplantı ritmine ve ölçülebilir sonuca çeviriyoruz. Darboğazı haritalamak için Hızlı Check-Up veya 30 dk istişare ile başlayabilirsiniz.